Skrót IP (ang. Ingress Protection) pojawia się na każdej oprawie oświetleniowej przeznaczonej do użytku zewnętrznego lub w pomieszczeniach mokrych. System klasyfikacji opisuje normą IEC 60529 (w Polsce wdrożoną jako PN-EN 60529), wskazuje, jak dobrze obudowa urządzenia chroni jego wnętrze przed przedostawaniem się ciał stałych i cieczy.
Struktura oznaczenia IP
Oznaczenie zawsze ma postać IP + dwie cyfry, np. IP44 lub IP65. Każda cyfra niesie odrębną informację:
- Pierwsza cyfra (0–6) — ochrona przed wnikaniem ciał stałych, w tym pyłu.
- Druga cyfra (0–9) — ochrona przed wnikaniem wody.
Jeśli jedna z wartości nie jest określona lub nie ma znaczenia dla danego zastosowania, zastępuje się ją literą X, np. IPX4 (brak deklaracji dla pyłu, ochrona przed rozpryskami wody z każdego kierunku).
Pierwsza cyfra — ochrona przed ciałami stałymi
| Cyfra | Ochrona | Opis |
|---|---|---|
| 0 | Brak ochrony | Obudowa nie zapewnia żadnej ochrony przed kontaktem lub penetracją. |
| 1 | ≥ 50 mm | Ochrona przed wnikaniem ciał stałych o średnicy ≥ 50 mm (np. dłoń). |
| 2 | ≥ 12,5 mm | Ochrona przed wnikaniem ciał stałych o średnicy ≥ 12,5 mm (np. palec). |
| 3 | ≥ 2,5 mm | Ochrona przed narzędziami i drutem o średnicy ≥ 2,5 mm. |
| 4 | ≥ 1 mm | Ochrona przed drutem i przedmiotami o średnicy ≥ 1 mm. |
| 5 | Pyłoszczelna | Pył nie wnika w ilości mogącej zakłócić pracę urządzenia. |
| 6 | Pyłoszczelna (pełna) | Żaden pył nie wnika do obudowy. |
Druga cyfra — ochrona przed wodą
| Cyfra | Ochrona | Opis |
|---|---|---|
| 0 | Brak | Brak ochrony przed wodą. |
| 1 | Krople pionowe | Krople wody padające pionowo nie powodują szkodliwych efektów. |
| 2 | Krople pod kątem 15° | Krople wody padające pod kątem do 15° od pionu. |
| 3 | Deszcz pod kątem 60° | Woda deszczowa padająca pod kątem do 60° od pionu. |
| 4 | Rozprys z każdego kierunku | Woda rozbryzgiwana z każdego kierunku nie powoduje szkód. |
| 5 | Strumień wody | Strumień wody z dyszy 6,3 mm z każdego kierunku. |
| 6 | Silny strumień | Silny strumień wody z dyszy 12,5 mm z każdego kierunku. |
| 7 | Zanurzenie do 1 m | Zanurzenie w wodzie do 1 m głębokości przez 30 minut. |
| 8 | Zanurzenie powyżej 1 m | Warunki ustalane z producentem — zwykle głębiej i dłużej niż klasa 7. |
| 9 / 9K | Ciśnieniowe mycie | Odporność na mycie wysokociśnieniowe i parowe. |
Wymagane klasy IP dla różnych stref zewnętrznych
W praktyce, przy planowaniu oświetlenia zewnętrznego, istotne są przede wszystkim następujące klasy:
IP44 — taras zadaszony, wiata, ganek. Ochrona przed ciałami stałymi ≥ 1 mm i rozpryskami wody.
IP54 — taras z ograniczonym zadaszeniem lub półotwarty. Pyłoszczelność i ochrona przed rozpryskami.
IP65 — taras otwarty narażony na bezpośrednie opady. Pełna pyłoszczelność i ochrona przed silnym strumieniem wody.
IP67 — oprawy montowane w nawierzchni (wbudowane w beton, kostkę, drewno tarasowe). Odporność na krótkotrwałe zanurzenie podczas intensywnych opadów lub mycia ciśnieniowego nawierzchni.
Strefy przy wodzie — norma PN-HD 60364-7-702
Przy basenach, fontannach, jacuzzi i podobnych instalacjach obowiązują dodatkowe wymagania. Norma PN-HD 60364-7-702 wyróżnia trzy strefy (0, 1, 2) w zależności od odległości od lustra wody:
- Strefa 0 — wewnątrz zbiornika. Wymagane IP68 lub IP7X, tylko urządzenia na bardzo niskie napięcie bezpieczne (SELV ≤ 12 V AC lub 30 V DC).
- Strefa 1 — do 2 m nad powierzchnią wody, do 2 m od krawędzi. Wymagane minimum IP45, napięcie ograniczone do 230 V z RCCB 30 mA lub SELV.
- Strefa 2 — do 3,5 m od krawędzi basenu lub do 1,5 m poza strefą 1. Wymagane minimum IP44.
Klasyfikacja IP a temperatura i materiał obudowy
Klasyfikacja IP opisuje wyłącznie odporność na penetrację ciał stałych i cieczy. Nie obejmuje odporności na mróz, uderzenia mechaniczne (za to odpowiada norma IK) ani promieniowanie UV. Oprawa oceniona jako IP65 może być wyprodukowana z materiałów, które po kilku sezonach polskiego klimatu (skoki temperatur w zakresie od −20°C do +35°C, promieniowanie UV od marca do września) zaczną pękać lub tracić kolor.
Przy zakupie opraw zewnętrznych IP65 lub wyższych warto sprawdzić, czy producent deklaruje odporność na niskie temperatury (wskazując zakres temperatury pracy) oraz czy użyte tworzywa sztuczne mają oznaczenie UV-stabilizowanych.
Więcej o doborze materiałów obudowy i typach opraw w artykule Jak dobrać lampy zewnętrzne do tarasu i balkonu.
